Waterfilter tegen PFAS, lood en medicijnresten: wat kun je verwachten?

Wie zoekt naar de beste waterfilter voor PFAS, komt vooral advertenties en grote beloftes tegen. De eerlijke vraag is echter: helpt een waterfilter tegen PFAS, lood of medicijnresten, en zo ja, welk soort en onder welke voorwaarden? In deze gids lees je wat verschillende filtertypen wel en niet kunnen, hoe je een claim op een verpakking beoordeelt en wat je kunt doen voordat je een filter koopt.

Een belangrijke kanttekening vooraf: voor geen van de filters in ons assortiment geven wij een garantie over het verwijderen van specifieke stoffen. Dat staat ook bij de producten zelf. We leggen je daarom uit hoe het werkt, zodat je zelf een weloverwogen keuze maakt.

Wat zijn PFAS, en waarom hoor je er zoveel over?

PFAS is een verzamelnaam voor duizenden door mensen gemaakte stoffen. Ze zijn bestand tegen hitte, vocht en vet en worden daarom gebruikt in onder meer pannen met een antiaanbaklaag, regenkleding, blusschuim en verpakkingen. Het nadeel is dat ze nauwelijks afbreken. Daardoor vind je ze terug in bodem, oppervlaktewater en soms in drinkwaterbronnen.

Voor een aantal PFAS, zoals PFOS en PFOA, zijn gezondheidseffecten bij langdurige blootstelling onderwerp van onderzoek. De Europese drinkwaterrichtlijn kent daarom grenswaarden voor PFAS in drinkwater, in microgram per liter. Drinkwaterbedrijven meten en rapporteren hun waarden. Wil je weten wat er in jouw regio gemeten wordt, kijk dan op de website van je drinkwaterbedrijf of vraag het na.

Zorgen over je eigen gezondheid bespreek je met je huisarts of de GGD. Een waterfilter is een aanvulling, nooit een vervanging van dat advies.

Helpt een waterfilter tegen PFAS? Het korte antwoord

Soms, maar niet elk filter en niet voor elke PFAS. Het hangt af van drie dingen: het filtermateriaal, de contacttijd van het water met dat materiaal en de verzadiging van het filter.

• Actieve kool kan een deel van sommige PFAS vasthouden. Langere ketens, zoals PFOS en PFOA, blijven doorgaans beter hangen dan kortere. Hoeveel er precies wordt vastgehouden, verschilt per filter en per stof.
• Ionenwisselaars met een speciale hars kunnen bepaalde PFAS binden, maar dan moet de fabrikant dat uitdrukkelijk opgeven.
• Omgekeerde osmose houdt veel opgeloste stoffen tegen, waaronder veel PFAS. Dat is een ander systeem met een afvalwaterstroom. Wij verkopen dat type niet.
• Ultrafiltratie werkt mechanisch en houdt zwevende deeltjes tegen. PFAS lossen op in water en gaan er in principe doorheen.
• Een sedimentfilter vangt zand en roest en doet niets tegen opgeloste stoffen.

Koken helpt ook niet: PFAS verdwijnen niet uit water door het te koken. Het water wordt er hooguit iets geconcentreerder van als er water verdampt.

Actieve kool en PFAS: wat betekent dat in de praktijk?

Actieve kool is poreus en houdt stoffen vast die zich aan het oppervlak hechten. Dat werkt goed voor geur en smaak, en onder bepaalde omstandigheden ook voor een deel van de PFAS. Maar drie dingen bepalen het resultaat.

Contacttijd

Hoe langer het water in contact is met de kool, hoe meer er blijft hangen. Een kan laat het water langzaam zakken, een onderkeukenfilter laat het in een paar seconden passeren. Een compact element met een hoge doorstroming, bijvoorbeeld 8 liter per minuut, heeft minder contacttijd dan een groot filter met een lagere doorstroming.

Verzadiging

Kool raakt vol. Zodra het materiaal verzadigd is, laat het stoffen weer door. Vervang het filter daarom bij het opgegeven moment, ook als het water er nog goed uitziet. Dat geldt extra als je een stof wilt verminderen die je niet kunt proeven.

Type kool

Geperste kool (een blok) werkt anders dan losse kool in een kan. De fabrikant noemt de filterfijnheid, bijvoorbeeld 0,5 micron bij een geperst element. Dat zegt iets over de dichtheid, niet automatisch over de werking tegen PFAS.

Kortom: een koolfilter kan bijdragen, maar zonder specifieke gegevens van de fabrikant weet je niet hoeveel. Lees ook onze uitleg over actief koolfilters.

Waterfilter tegen lood: eerst de bron aanpakken

Lood komt zelden uit het bronwater. Het zit meestal in de woning zelf: in oude loden leidingen, in loodhoudend soldeer of in oudere kranen en koppelstukken. Water dat lang in zulke leidingen blijft staan, kan meer lood opnemen. Loden leidingen werden in Nederland tot in de jaren zestig van de vorige eeuw gebruikt, dus het speelt vooral in oudere woningen.

Wat kun je doen?

1. Laat water doorlopen als het langer dan een paar uur heeft stilgestaan, bijvoorbeeld ’s ochtends. Gebruik dat water niet om te drinken, maar voor de planten of om schoon te maken.
2. Vraag je drinkwaterbedrijf of een erkende installateur of je woning loden leidingen heeft en of je water kunt laten testen.
3. Laat verdachte leidingen vervangen. Dat is de enige duurzame oplossing, niet een filter achteraf.
4. Kies zo nodig een filter waarvan de fabrikant uitdrukkelijk opgeeft dat het lood vermindert, en kijk of daar een onafhankelijke test of norm bij hoort.

Een gewone kan met actieve kool is niet bedoeld voor lood. Ben je zwanger of heb je een baby of jonge kinderen in huis en maak je je zorgen, neem dan contact op met je huisarts of de GGD.

Medicijnresten in water: wat weten we?

Sporen van medicijnen komen via het riool in oppervlaktewater terecht, omdat zuiveringsinstallaties ze niet allemaal volledig verwijderen. De concentraties in drinkwater zijn zeer laag, in de orde van nanogram per liter. Drinkwaterbedrijven gebruiken zelf onder meer actieve kool in hun zuivering om zulke stoffen te verminderen.

Thuis kan een koolfilter een deel van sommige stoffen vasthouden, maar dat verschilt sterk per medicijn. Er bestaat geen filter dat alles verwijdert, en wij doen daar ook geen beloftes over. Heb je vragen over de kwaliteit van je water, dan is je drinkwaterbedrijf de eerste plek om te vragen.

Je kunt zelf wel iets doen aan de bron: lever ongebruikte medicijnen in bij de apotheek en gooi ze niet door de wc of gootsteen.

Overzicht: welke technologie voor welke stof?

De tabel hieronder geeft de algemene lijn weer. Het is geen testresultaat: de werking hangt altijd af van het specifieke product en de omstandigheden.

Stof of probleem	Actieve kool	Ultrafiltratie	Sediment	Omgekeerde osmose
Smaak en geur	Ja, hiervoor bedoeld	Nee	Nee	Meestal ja
Zand en roest	Beperkt	Ja	Ja	Ja
PFAS	Soms een deel, per product	In principe niet	Nee	Vaak een groot deel
Lood	Alleen met opgegeven claim	In principe niet (opgelost)	Alleen deeltjes	Vaak ja
Medicijnresten	Soms een deel, per stof	Nee	Nee	Vaak een groot deel
Kalk	Nee	Nee	Nee	Ja

Wat we verkopen zijn kannen met kool, onderkeukenfilters met kool of ultrafiltratie, sedimentfilters en patronen. Omgekeerde osmose zit niet in ons assortiment. Zoek je dat, dan moet je elders kijken.

Zo beoordeel je een claim op een filter

Een mooie verpakking zegt niets. Stel jezelf deze vragen.

1. Noemt de fabrikant de stof bij naam? “Vermindert schadelijke stoffen” is te vaag. “Vermindert PFOS en PFOA” is concreet.
2. Is er een onafhankelijke test? Kijk of een erkende norm wordt genoemd, bijvoorbeeld NSF/ANSI 53 voor stoffen als lood of 58 voor omgekeerde osmose. Is dat er niet, dan heb je alleen de woorden van de verkoper.
3. Welke concentratie en welke doorstroming? Een test op een kleine concentratie bij lage doorstroming zegt weinig over jouw keuken.
4. Hoeveel liter kan het filter aan? Een capaciteit in liters en een gebruiksduur in maanden. De kortste telt.
5. Is vervanging makkelijk? Een filter dat je niet op tijd wisselt, helpt niet meer. Kijk of de patronen ook later nog te koop zijn.

Let op woorden als “zuiver”, “100% veilig” of “verwijdert alles”. Geen enkel huishoudfilter doet dat.

Wat past in ons assortiment, en wat niet?

Alle gegevens komen uit de productomschrijving. Voor geen van deze producten geven wij een belofte over PFAS, lood of medicijnresten.

Het onderkeuken waterfilter met actieve kool filtert koud leidingwater met een koolelement, werkt zonder stroom en heeft een opgegeven debiet van 8 liter per minuut. Voor een koolelement met een geperste opbouw is er het vervangende koolfilter voor het type WFS5300A, met een opgegeven filterfijnheid van 0,5 micron en een capaciteit van circa 75.000 liter. Beide zijn bedoeld voor smaak en geur.

De waterfilterkan van 3,5 liter met actieve kool en timer is een eenvoudige tafelkan. De fabrikant geeft aan dat de vermindering van stoffen afhangt van je water en gebruik, dus zie hem vooral als een manier om smaak en geur te verbeteren.

Wil je ook zwevende deeltjes tegenhouden, kijk dan naar het snelwissel vervangfilter met kool en ultrafiltratie (opgegeven levensduur zes maanden), de ultrafiltratie vervangfilters voor het type U200PRO (0,01 micron, 6 tot 12 maanden) of het roestvrijstalen ultrafiltratiefilter met DN15-aansluiting. Ultrafiltratie houdt zwevende deeltjes tegen en laat opgeloste stoffen in principe door. Dat geldt dus ook voor PFAS.

Controleer bij vervangfilters altijd het modelnummer van je eigen systeem.

Drie situaties en wat daar logisch bij past

Je woont in een oudere woning

Dan is de kans op loden leidingen of oude koppelstukken groter dan in een nieuwbouwhuis. Begin met de vraag aan je drinkwaterbedrijf of een installateur, en laat zo nodig testen. Een filter in de keuken lost een probleem in de leiding niet op, het verandert hooguit wat er bij de kraan uitkomt.

Je maakt je zorgen om PFAS in de regio

Bekijk de meetgegevens van je drinkwaterbedrijf. Zitten de waarden ruim onder de grenswaarde, dan is een filter vooral een kwestie van persoonlijke voorkeur. Wil je toch extra zekerheid, kies dan een systeem waarvan de fabrikant PFAS bij naam noemt en laat zien hoe het is getest. Dat gaat verder dan wat wij aanbieden.

Je wilt gewoon lekkerder water

Voor smaak en geur is actieve kool de gebruikelijke keuze. Voor een of twee personen is een kan genoeg. Gebruik je veel water, dan past een onderkeukenfilter beter. Een praktische vergelijking van die twee vind je in onze gids kraanfilter kiezen.

Zo haal je het meeste uit een koolfilter

Wil je dat een koolfilter zijn werk zo goed mogelijk doet, dan loont een vaste routine. Het draait vooral om het moment van vervangen.

1. Spoel een nieuw filter door volgens de handleiding, zodat losse koolstof uit het element verdwijnt.
2. Noteer de datum van plaatsing op het filter of in je agenda, of gebruik een timer.
3. Vervang op tijd. Kies de kortste grens: de opgegeven liters of de maximale gebruiksduur.
4. Gebruik alleen koud water en laat het filter niet droog of in de zon liggen.
5. Houd reservefilters in huis zodat je niet te lang doorgaat met een verzadigd patroon.

Bij een kan komt de wissel vaak elke vier tot acht weken. Bij een onderkeukenfilter met kool meestal na zes tot twaalf maanden, afhankelijk van het gebruik. Meer over de kosten van onderhoud lees je in De beste waterfilters voor thuis.

Veelgemaakte fouten

• Denken dat elk filter gelijk is. Een kan met kool is iets anders dan een onderkeukensysteem of omgekeerde osmose.
• Ultrafiltratie zien als oplossing voor opgeloste stoffen. Het membraan houdt deeltjes tegen, geen opgeloste stoffen.
• Te lang wachten met wisselen. Een verzadigd koolfilter kan opgenomen stoffen weer laten gaan.
• Het water niet laten testen. Zonder meting weet je niet welk probleem je oplost.
• Een filter gebruiken in plaats van een leiding vervangen. Bij loden leidingen is vervanging de echte oplossing.
• Warm water filteren. De meeste drinkwaterfilters zijn voor koud water; een van onze koolelementen noemt ongeveer 4 tot 38 °C.

Ons advies: zo ga je verstandig te werk

1. Kijk eerst wat er bekend is. Vraag je drinkwaterbedrijf om de meetgegevens van jouw gebied.
2. Heb je een concrete zorg? Laat het water testen door een erkend laboratorium of vraag een installateur om hulp, zeker bij lood.
3. Wil je vooral een betere smaak? Kies dan een waterfilterkan of een onderkeukenfilter met kool.
4. Zoek je zekerheid over een specifieke stof? Kies een systeem waarvan de fabrikant die stof noemt en een onafhankelijke test toont. Dat is in ons assortiment niet het geval.
5. Houd het onderhoud bij. Zoek de juiste vervangers bij de filterpatronen.

Meer over het kiezen van een filter voor je kraan lees je in Kraanfilter kiezen, en een algemene vergelijking staat in Waterfilters vergelijken.